‘Dik varken, schreeuw niet zo!’

Het kan best een keer gebeuren dat het even niet lekker loopt en dat je uitvalt tegen je leidinggevende. Soms loopt het uit de hand zoals bij Jan uit het voorbeeld hieronder.

Na een woordenwisseling loopt het bij de rechter uiteindelijk nog goed af. Of dat in de praktijk ook positief uitwerkt, is nog maar de vraag.

Een dik varken als leidinggevende

Jan werkt als hulpmonteur rolluiken-zonwering. Hij had de opdracht om lamellen te zagen voor twee rolluiken in de kleur naturel – alu metallic. Dit staat duidelijk op de productielijst, die bij de zaag hangt. Wat doet Jan? Hij zaagt gewoon de verkeerde lichtgrijze lamellen in plaats van de kleur naturel – alu metallic.

Als hij de lamellen heeft gezaagd en in elkaar geschoven begint hij te twijfelen. Dus op naar kantoor waar hij zijn leidinggevende vraagt welke kleur lamellen het moest zijn. Zijn baas bevestigt dat het alu metallic moest zijn. Waarop Jan fijntjes opmerkt: ‘dan heb ik de verkeerde gezaagd’.

De baas is wat verbolgen, loopt achter Jan aan naar de werkplaats en spreekt op luide toon zijn ongenoegen uit. Jan voelt wat bloed achter zijn nagels wegtrekken en roept terug: ‘dik varken, schreeuw niet zo’.

De leidinggevende wordt nog kwader! De dag ervoor was het met Jan ook al niet lekker gegaan. Hij had een opdracht mee gekregen voor het uitwisselen van een motor. Normaal is dit een werk van ongeveer 1 uur. Jan werkt er meer dan 3 uur aan en meldt dan telefonisch dat het niet lukt.

Jan had verder nog meer service afspraken bij zich. Hiervan slaat hij er één gewoon over met als excuus dat deze dubbel heeft gezeten. Dit ondanks zijn eigen nummering per servicebon.

Het lijkt er op dat Jan het productieproces moedwillig gesaboteerd heeft. Jan wordt op staande voet ontslagen.

Rechterlijk oordeel

Maar dan gaat Jan naar de rechter. De rechter vindt ontslag op staande voet niet terecht. Het is nu eenmaal niet te voorkomen dat een werknemer fouten maakt in de uitoefening van zijn werk.

De rechter vindt het wel begrijpelijk maar uit oogpunt van goed werkgeverschap als werkgever niet juist om op luide toon het ongenoegen daarover te uiten wanneer de werknemer uit zichzelf zijn fout komt opbiechten. Door dat te doen heeft de leidinggevende zelf een ruziesfeer in het leven geroepen waarin de door haar gestelde escalatie kon ontstaan.

Echt gebeurd

Het bovenstaande is geen verzinsel, maar een waar gebeurd verhaal. De details zijn na te lezen in de uitspraak van Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 11 juni 2013, HD 200.103.697 E.

Juristen kijken met een rechtskundige blik naar zo’n uitspraak, terwijl een coach daar weer heel anders naar kan kijken. Ik heb het genoegen met beide blikken er naar te kunnen kijken, maar beperk mij even tot de blik van de coach. Nu dit allemaal is gebeurd, rijst de grote vraag:

Hoe nu verder?

Het eerste dat aandacht behoeft is hoe de werkrelatie verder verloopt. Wordt het hakken in het zand, of is het een leerzame gebeurtenis voor (een van beiden)?

In de praktijk wil een gebeurtenis als deze het bitter en zuurgehalte nogal eens doen toenemen. Maar dat hoeft natuurlijk niet, er ruimte voor zelfreflectie:

  • Achter ieders gedrag zitten ongetwijfeld een paar kwaliteiten, valkuilen, allergieën en uitdagingen waar ik als coach wel wat mee zou kunnen. Achter de allergie van de een zit waarschijnlijk iets teveel van de uitdaging van de ander. Aan de slag gaan met kernkwaliteiten en kernkwadranten kan een frisse blik opleveren.
  • Jan en/of de leidinggevende hebben elk misschien gedachtes die niet zo effectief werken. Irrationele opvattingen kunnen opgespoord cognitief uitgedaagd worden (Socratisch Coachen).
  • Wellicht heeft een van de heren iets te veel last van slachtoffergedrag zonder zich bewust te zijn van het effect ervan. Mooi aangrijpingspunt om te onderzoeken welke scheppersgedrag effectiever zou uitwerken en wat alternatief gedrag voor hen zelf oplevert.
  • Afhankelijk van hun gevoel voor humor kan provocatieve coaching tot zelfreflectie en verandering zetten. Bijvoorbeeld met opmerkingen zoals ‘Hmm, wat heb je nou bereikt met je rechtszaak? Nu moet je met een dik varken verder blijven werken. Het lijkt wel of je helemaal niet nadenkt, weet je eigenlijk zelf wel wat je wilt?’ Met wat wroeten kan de meest hardnekkige zwartkijker meestal wel verleid worden om iets positiefs te zeggen.
  • Goed werkt ook de NLP-oefening waarnemingsposities. Jan (of leidinggevende) vertelt dan het hele gebeuren na aan de hand van systematische vragen van de coach. Eerst vanuit zichzelf, dan vanuit de andere partij en tenslotte als derde waarnemer die iets ziet gebeuren tussen de twee partijen. In de derde waarnemingspositie wordt gevraagd wat ieder als advies meegegeven kan worden.

En zo zijn er nog wel meer dingen te bedenken. Wat al die dingen gemeen hebben:

  • een bepaalde mate van zelfreflectie hebben,
  • open staan voor bewustwording over hoe iets bij jezelf werkt en hoe dat bij een ander werkt,
  • zelf een bijdrage willen leveren voor het verkrijgen van meer werkplezier.

Dat laatste lijkt een open deur, maar vergis je niet. Er zijn genoeg mensen die onbewust liever hun gelijk dan hun geluk willen hebben.

Kortom: bij ontslag op staande voet misschien eerst overwegen of betrokken partijen liever niet naar de rechter maar naar een professionele coach gaan? Zo kan een pijnlijk leermoment aanzetten tot persoonlijke groei.